De werken aan fase 1 gaan volgens de planning in de loop van 2026 van start. Het startschot voor een kwaliteitsvolle invulling van de courtines - de karakteristieke, beschermde ruimtes rond het monumentale paradeplein - is gegeven.

Het ontwerp is opgemaakt door Team van Meer! Architecten – De Gouden Liniaal en BEC. Het respecteert maximaal het historische erfgoedkarakter van de site.

Lees hier meer over fase 1 van de herbestemming.

De courtines die niet in fase 1 gerestaureerd worden, krijgen vanaf 2024 een tijdelijke invulling. Er is 11.000 m² ruimte beschikbaar voor verenigingen en voor lokale ondernemers. De stad heeft een concessiehouder aangesteld die op zoek gaat naar geïnteresseerde, tijdelijke gebruikers van de ruimtes in de courtines.

Op die manier zorgen we ervoor dat de courtines in gebruik worden genomen, zowel op korte termijn als later, na een grondige restauratie en renovatie.

• Meer informatie over het huren van lokalen is te vinden op de site van de concessiehouder.

Op langere termijn willen we een circulaire ondernemershub realiseren in de courtines. We willen niet alleen met de tijdelijke ingebruikname ruimte voor ondernemers aanbieden, maar ook na de restauratie.

We onderzochten welke mogelijkheden er zijn voor lokale ondernemers om nieuwe, circulaire bedrijfsmodellen te ontwikkelen. De studie bracht de materialen-, energie- en waterstromen in Diest gedetailleerd in kaart en werkte concrete voorstellen uit om een ondernemershub te realiseren in de courtines.

LEADER Hageland+ gaf in juni 2024 een subsidie van bijna 50.000 euro om de ondernemershub te realiseren. Zo kan de stad de nodige werken uitvoeren in de courtines om, samen met de concessiehouder, de ruimtes gebruiksklaar te maken. Het gaat voornamelijk over het herstellen van het buitenschrijnwerk en het verbeteren van de elektriciteit.

De citadel was van oudsher een site die autonoom werkte. De verdedigingsfunctie maakte het immers noodzakelijk om een lange staat van beleg te kunnen weerstaan. Dat concept willen we vertalen naar de 21e eeuw en naar een duurzame, circulaire ontwikkeling van de site.

Het ontwerp voor fase 1 besteedt veel aandacht aan toegankelijkheid en duurzaamheid. Vanuit het streven naar minimale impact van het gebouw op zijn natuurlijke omgeving wordt een circulaire strategie gehanteerd die gebaseerd is op het maximale hergebruik van materialen die reeds aanwezig zijn op de site.

Zo zal het creëren van nieuwe, functionele openingen in de massieve wanden een grote hoeveelheid bakstenen opleveren, die op de site hergebruikt kunnen worden om nieuwe binnen- en buitenmuren op te trekken. De beschadigde onbruikbare stenen kunnen worden gerecupereerd als legbed of funderingslaag voor nieuwe verhardingen in de omgevingsaanleg. Nieuwe constructies en invullingen worden ontworpen met een minimum aan grondstoffen.

Voor de citadel gebouwd werd, waren vooral moestuinen, weilanden en hooilanden te vinden op de Allerheiligenberg. Ook de Allerheiligenkapel bevond zich op de heuvel. Nadien werd die verplaatst naar haar huidige locatie.

Vanaf 1837 werd de citadel gebouwd, als strategisch belangrijk onderdeel van de verdedigingsgordel van het jonge Belgische koninkrijk, waartoe ook de citadellen van Gent, Namen, Dinant, Luik … behoorden.

In Diest werd de citadel op haar beurt beschermd door de stadswallen. Ze was een vijfhoekig onderdeel van de vesting rond de stad. Indien de stad in vijandelijke handen zou vallen, moest de citadel de laatste weerstand bieden en toelaten de stad opnieuw te veroveren.

Van 1953 tot 2011 was het de thuisbasis van het 1e bataljon parachutisten. In 1996 werd de site beschermd als onderdeel van de 19e-eeuwse verdedigingsgordel.

In de zomer van 2011 verdwenen de laatste militairen uit de citadel. Begin 2012 kocht de stad het bebouwd gedeelte aan. Het omliggende citadelbos werd aangekocht door het Agentschap Natuur en Bos. Het agentschap onderhoudt het loofbos en laat het ontwikkelen tot een soorten- en structuurrijke groene long voor de stad.

Tot 2017 werd ingezet op het ontwikkelen van de citadel als zorgsite. Het AZ Diest had de intentie om beide campussen in het centrum te verlaten en een nieuw ziekenhuis te bouwen op het stadsbastion van de site. De site zou verder worden ingevuld met zorggerelateerde functies. In 2017 werd echter besloten dat het nieuwe ziekenhuis op de Verversgracht gebouwd zou worden.

Het masterplan uit 2015 legde het referentiekader vast voor deze ontwikkeling als zorgsite. Tegelijk blijft het ook nu een bepalend document voor de herbestemming.