Archief van de stad Diest

Ancien Régime

Archiefvormer

Stad Diest

 

Datering

1265 – 1795

 

Geschiedenis van de archiefvormer

Oorspronkelijk was Diest allodiaal gebied met een eigen heerlijke familie. In de 2e helft van de 12e eeuw werd Diest echter een leen van de prins-bisschoppen van Keulen als tegengewicht voor de steeds sterker wordende macht van de hertogen van Brabant. De band bleek echter vooral symbolische betekenis te hebben.

 

In 1229 kreeg Diest stadsrechten van de hertog van Brabant. Binnen Diest zetelden ook het leenhof van de Heren van Diest en de schepenen van Kaggevinne.

 

De heer liet zich in de stad vertegenwoordigen door de drossaard en de meier of schout. De Meier of schout trad op als openbaar aanklager en officier van justitie. Daarnaast was er in Diest ook een rentmeester aanwezig die de zakelijke en financiële belangen van de heer behartigde.

 

De nieuwe leden van de schepenbank werd jaarlijks benoemd door de heer, die de leden koos uit de kandidaten voorgedragen door de oud-schepenen. Ook de twee burgemeesters werden door de heer gekozen. De raadsleden werden door de nieuwe schepenen gekozen uit een lijst van 16 kandidaten afkomstig uit de ambachtsnaties.

 

Geschiedenis van het archief

Het archief van de Stad Diest bevat als kern de archieven van de schepenbank. De schepenbank had zowel een bestuurlijke als een gerechtelijke taak. De archieven van de schepenbank als bestuurlijk organisme werden in 1863 door Stallaert geïnventariseerd in een onuitgegeven inventaris. De archieven van de schepenbank als juridisch organisme werden slechts beperkt geïnventariseerd. Naast de dossiers behandeld in de inventaris van Stallaert is er een hele reeks ongeïnventariseerde procesdossiers. Stallaert was geen stadsambtenaar en liet het archief in manden naar zijn woonplaats overbrengen, waarna hij het inventariseerde. 

 

Een gedeelte van het archief werd in de 19e eeuw overgedragen aan het rijksarchief. De overgedragen archieven bevatten in hoofdzaak juridische documenten en een klein aantal charters en oorkonden. Ze werden in 1961 geïnventariseerd door J. Verbeemen in een inventaris die door het Rijksarchief werd uitgegeven. De archieven zelf bevinden zich momenteel in het Rijksarchief te Leuven. Een gedeelte van de dubbels van de rekeningen die aan het Rijksarchief werden overgedragen werden (ten onrechte) in het bestand van de Rekenkamer van Brabant ingevoegd.

 

Bereik & inhoud

Het archief – zoals geïnventariseerd door Stallaert - bevat als voornaamste series:

  • Cartularia met charters en privileges van de stad (13e tot 16e eeuw) [nrs 1A, 2, 3 en 4]
  • Resolutieboeken (1530-1795) [nrs 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 en 20]
  • Rekeningen (1389, 1434, 1448, 1457, 1488, 1490, 1494-1796) [nrs 53-537]
  • Inkomstenboeken van de stad (1695-1717, 1791-1795) [nrs 539-561]
  • Uitgaveboeken van de stad (1472-1795, fragmentarisch) [nrs 562-617]
  • Ontvangstenboeken van de 20e penning (1705, 1710, 1712-1787) [nrs 631-705]
  • Rekeningen van de ontvanger van de weg Leuven-Diest (1779-1795) [nrs 707-720]
  • Schepenakten (1504-1685, fragmentarisch) [nrs 811a-n] + schepenakten (…-…) [aparte reeks]
  • Oorkonden (1248-1784)
  • Procesdossiers (16e-18e eeuw) [ongeïnventariseerd]

 

Ontsluiting

Archief bewaard in het Stadsarchief te Diest

  • STALLAERT, Ch, Inventaire des archives de la ville de Diest. Onuitgegeven inventaris, 1863. De inventaris van het archief van de stad en de oude schepenbank bevinden zich op pagina's 1 tot 31.
  • WECKX, Rob, De Diestse schepenakten van 1265 tot 1306, toebehorende aan het Stadsarchief te Diest. Onuitgegeven inventaris, 2001.
  • WECKX, Rob, De Diestse schepenakten van 1306 tot 1325, toebehorende aan het Stadsarchief te Diest. Onuitgegeven inventaris, 2002.

 

Archief bewaard in het Rijksarchief

VERBEEMEN, J., Inventaris van het Archief der Heren en het Stadsarchief van Diest. Brussel, 1961.

 

Verwante eenheden

Bestand Archief der heren en stadsarchief van Diest in het Rijksarchief Leuven.

 

 

Franse en Hollandse Periode + eerste decennia van België

 

Archiefvormer

Archief van de stad Diest

 

Datering

Ca. 1795 – ca. 1850

 

Geschiedenis van het archief

Het archief werd aangemaakt en verzameld door de Stad. Het werd in de 19e eeuw ontsloten door Stallaert via een handgeschreven inventaris. De afdeling bevat verschillende afdelingen, aangevuld met verzamelmappen per onderwerp. De verzamelmappen werden in de 20e eeuw uit elkaar gehaald en ondergebracht in andere delen van het archief.

 

Bereik & inhoud

Het archief – zoals geïnventariseerd door Stallaert - bevat als voornaamste series:

  • Resolutieboeken van gemeenteraad en schepencollege
  • Registers met briefwisseling, indicateurs enz.
  • Rekeningen

 

Ontsluiting